मानवभन्दा शक्तिशाली बन्दैछ एआई ? प्रविधि कम्पनीहरू नै किन भए चिन्तित

काठमाडौं। कृत्रिम बौद्धिकता (एआई) को तीव्र विकासले विश्वभर प्रविधिको नयाँ ढोका खोलिरहँदा यसका सम्भावित जोखिमहरूलाई लिएर विश्वव्यापी चिन्ता र बहस चुलिएको छ। शिक्षा, स्वास्थ्य, सञ्चार, व्यापार र सरकारी सेवासम्म एआईको पहुँच विस्तार भइरहँदा यसको जिम्मेवार प्रयोग र नियमन अहिलेको मुख्य प्राथमिकता बनेको छ।
​विशेषज्ञ तथा प्रविधि नेतृत्वकर्ताहरूका अनुसार एआईका कारण सिर्जित प्रमुख चुनौतीहरू निम्नानुसार छन्:
​रोजगारीमा दबाब: दोहोरिने र निश्चित ढाँचामा हुने कामहरू स्वचालित हुँदा लेखन, प्रोग्रामिङ, डेटा विश्लेषण र ग्राहक सेवासँग सम्बन्धित परम्परागत रोजगारीहरू विस्थापित हुने जोखिम छ। यसले कामदारहरूका लागि ‘री-स्किलिङ’ (पुनःप्रशिक्षण) अनिवार्य बनाएको छ।
​’डीपफेक’ र भ्रामक सूचना: एआईको प्रयोग गरी बनाइने वास्तविक देखिने नक्कली भिडियो, तस्बिर र आवाजका कारण गलत सूचना फैलाउन र सामाजिक तथा राजनीतिक भ्रम सिर्जना गर्न सहज भएको छ।
​जटिल बन्दै साइबर अपराध: अपराधीहरूले मानिसको भाषा र व्यवहार विश्लेषण गर्ने एआई क्षमताको दुरुपयोग गर्दै अनलाइन ठगी, फिसिङ र डेटा चोरीलाई थप प्रभावकारी बनाइरहेका छन्।
​गोपनीयता र मानवीय क्षमतामा असर: ठूलो मात्रामा निजी डेटा संकलन हुने हुँदा व्यक्तिगत गोपनीयता खतरामा परेको छ। साथै, हरेक काममा एआईमा निर्भर हुँदा मानिसको आफ्नै सिर्जनशीलता र निर्णय क्षमता कमजोर हुने जोखिम छ।
​संवेदनशील क्षेत्र र मानव नियन्त्रण: स्वास्थ्य, वित्त र कानुनजस्ता क्षेत्रमा एआईको त्रुटिपूर्ण विश्लेषणले गम्भीर क्षति पुर्‍याउन सक्ने भएकाले मानवीय निगरानी आवश्यक मानिएको छ। एआई बढी स्वायत्त हुँदै जाँदा भविष्यमा मानव नियन्त्रणभन्दा बाहिर जान सक्ने चिन्तासमेत व्यक्त गरिएको छ।
​प्रविधि क्षेत्रका विज्ञहरूले एआईको विकास रोक्नुभन्दा पनि सरकार, प्रविधि कम्पनी र नियामक निकाय मिलेर यसलाई सुरक्षित, पारदर्शी र मानव नियन्त्रणभित्र राख्ने नीति बनाउनुपर्नेमा जोड दिएका छन्। एआईलाई मानिसको विकल्प नभई सहयोगी उपकरणका रूपमा प्रयोग गर्नु नै आजको मुख्य चुनौती हो।