काठमाडौं । भारतका प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदी र चिनियाँ राष्ट्रपति सी चिनफिङबीच लामो समयपछि भारतमा उच्चस्तरीय भेटवार्ता हुने सम्भावना बढेको छ। ब्रिक्स शिखर सम्मेलनमा सहभागी हुन सी भारत जाने सम्भावना रहे पनि उनको भ्रमणबारे औपचारिक घोषणा भने भइसकेको छैन।
यदि भ्रमण भएमा सन् २०२० मा गलवान क्षेत्रमा भारतीय र चिनियाँ सैनिकबीच भएको हिंसात्मक झडपपछि सीको यो पहिलो भारत भ्रमण हुनेछ। उक्त घटनापछि दुई देशबीचको राजनीतिक तथा कूटनीतिक सम्बन्धमा ठूलो चिसोपन आएको थियो। संवाद र कूटनीतिक सम्पर्क घट्नुका साथै व्यापार तथा लगानीमा समेत असर परेको थियो।
पछिल्ला वर्षहरूमा भने दुवै देशले सम्बन्ध सुधारका लागि क्रमशः पहल गर्दै आएका छन्। चिनियाँ विदेशमन्त्री वाङ यी, भारतीय राष्ट्रिय सुरक्षा सल्लाहकार अजित डोभाल तथा विदेशमन्त्री एस जयशंकरको तहबाट निरन्तर संवाद भइरहेको छ। लामो समयपछि उच्चस्तरीय व्यापार वार्ता हुनु तथा चीनबाट केही अत्यावश्यक उपकरण खरिदमा भारतले अनुमति दिनुले पनि सम्बन्ध सुधारको संकेत दिएको छ।
व्यापारतर्फ पनि भारत–चीन सम्बन्ध थप विस्तार भइरहेको छ। चिनियाँ भन्सार तथ्याङ्कअनुसार गत वर्ष दुई देशबीचको द्विपक्षीय व्यापार १२.४ प्रतिशतले बढेर १५५ अर्ब डलर पुगेको थियो। चालु वर्षको सुरुवाती सात महिनामै व्यापार अघिल्लो वर्षको सोही अवधिको तुलनामा २३ प्रतिशतले बढेको बताइएको छ।
सीमा क्षेत्रमा समेत तनाव कम गर्ने प्रयास भइरहेको छ। सन् २०२४ मा दुवै देशले करिब ३ हजार ५०० किलोमिटर लामो विवादित सीमामा गस्ती पुनः सुरु गर्ने सहमति गरेका थिए। गलवान घटनापछि रोकिएको प्रत्यक्ष हवाई सम्पर्क पुनः सुरु हुनुका साथै कैलाश मानसरोवर यात्रा र हिमाली नाकाबाट हुने व्यापारसमेत पुनः सञ्चालनमा आएको छ।
भारत–चीन सम्बन्ध सुधारमा अमेरिकाको बदलिँदो विदेशनीतिको प्रभावसमेत देखिन थालेको विश्लेषण भइरहेको छ। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको दोस्रो कार्यकालमा भारत–अमेरिका सम्बन्धमा देखिएको उतारचढावलाई चीनले आफ्नो प्रभाव विस्तार गर्ने अवसरका रूपमा हेरेको विश्लेषकहरूको भनाइ छ। बेइजिङ भारतलाई अमेरिकाको प्रभावबाट केही टाढा राख्दै आर्थिक तथा रणनीतिक सम्बन्ध विस्तार गर्न चाहन्छ।
तर सम्बन्ध सुधार भए पनि भारत र चीनबीचको अविश्वास पूर्ण रूपमा हटिसकेको छैन। भारतले चीनलाई दीर्घकालीन रणनीतिक प्रतिस्पर्धीका रूपमा हेर्दै घरेलु उत्पादन र प्रविधिमा आत्मनिर्भर बन्न जोड दिइरहेको छ। त्यसैले सम्भावित मोदी–सी भेटले सम्बन्धमा नयाँ सुरुवातको वातावरण बनाए पनि सीमा विवाद, व्यापार असन्तुलन, प्रविधि र रणनीतिक प्रतिस्पर्धा जस्ता मुद्दा तत्काल समाधान हुने अवस्था भने देखिँदैन।
