काठमाडौं । नेपालको जलविद्युत् तथा ऊर्जा क्षेत्रमा वाणिज्य बैंकहरूको लगानी ५ खर्ब रुपैयाँ नाघेको छ। नेपाल राष्ट्र बैंकको २०८३ असार मसान्तसम्मको तथ्याङ्कअनुसार २० वाणिज्य बैंकले ऊर्जा क्षेत्रमा कुल ५ खर्ब ३ अर्ब ८५ करोड रुपैयाँ कर्जा प्रवाह गरेका छन्।
लगानी रकमका आधारमा नबिल बैंक सबैभन्दा अगाडि देखिएको छ। बैंकले जलविद्युत् तथा ऊर्जा क्षेत्रमा ५३ अर्ब ५३ करोड रुपैयाँ कर्जा लगानी गरेको छ। दोस्रो स्थानमा रहेको कुमारी बैंकले ५२ अर्ब ६० करोड रुपैयाँ लगानी गरेको छ।
त्यस्तै, नेपाल इन्भेस्टमेन्ट मेगा बैंकले ३६ अर्ब ४८ करोड, लक्ष्मी सनराइज बैंकले ३४ अर्ब १२ करोड, ग्लोबल आइएमई बैंकले ३२ अर्ब ९ करोड र एनएमबी बैंकले ३० अर्ब ६८ करोड रुपैयाँ ऊर्जा क्षेत्रमा लगानी गरेका छन्।
कुल कर्जामा हिस्सा हेर्दा कुमारी बैंक अगाडि
ऊर्जा क्षेत्रमा लगानीको कुल रकम र बैंकको समग्र कर्जामा त्यस क्षेत्रको हिस्सा फरक–फरक देखिएको छ। कुल कर्जाको तुलनामा ऊर्जा क्षेत्रमा लगानीको अनुपात हेर्दा कुमारी बैंक पहिलो स्थानमा छ। बैंकको कुल कर्जामध्ये १७.४० प्रतिशत ऊर्जा क्षेत्रमा प्रवाह भएको छ।
त्यस्तै, सानिमा बैंकको कुल कर्जामा ऊर्जा क्षेत्रको हिस्सा १४.७४ प्रतिशत र सिटिजन्स बैंकको १३.६३ प्रतिशत रहेको छ।
यसले ठूलो रकम लगानी गर्ने बैंक र आफ्नो कुल कर्जाको ठूलो हिस्सा ऊर्जा क्षेत्रमा लगानी गर्ने बैंकबीच फरक रहेको देखाउँछ। त्यसैले लगानी रकमका आधारमा मात्रै बैंकको उत्पादनमूलक क्षेत्रमा योगदान मूल्याङ्कन गर्न नसकिने देखिन्छ।
ऊर्जा क्षेत्रमा कर्जा बढाउन राष्ट्र बैंकको प्राथमिकता
नेपाल राष्ट्र बैंकले वाणिज्य बैंकहरूलाई कृषि, ऊर्जा तथा सूक्ष्म, घरेलु, साना र मझौला उद्यमलगायत प्राथमिकताप्राप्त क्षेत्रमा निश्चित अनुपातमा कर्जा प्रवाह गर्नुपर्ने व्यवस्था गरेको छ।
राष्ट्र बैंकको नीतिगत व्यवस्थाअनुसार आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को असार मसान्तसम्म कृषि तथा साना र मझौला उद्यम क्षेत्रमा न्यूनतम १३ प्रतिशत र ऊर्जा क्षेत्रमा न्यूनतम ८ प्रतिशत कर्जा लगानी गर्नुपर्ने व्यवस्था छ। ऊर्जा क्षेत्रमा लगानीको न्यूनतम सीमा आर्थिक वर्ष २०८४/८५ सम्म १० प्रतिशत पुर्याउने लक्ष्यसमेत राखिएको छ।
राष्ट्र बैंकको तथ्याङ्कअनुसार २०८३ असार मसान्तसम्म वाणिज्य बैंकहरूको कुल कर्जामध्ये नियामकले तोकेका प्राथमिकताप्राप्त क्षेत्रमा प्रवाह भएको कर्जाको हिस्सा ३८.१४ प्रतिशत पुगेको छ। यसमा कृषि, ऊर्जा, पर्यटन तथा साना र मझौला उद्यमलगायत क्षेत्र समेटिएका छन्।
लगानी बढ्यो, उपलब्धिको मूल्याङ्कन आवश्यक
ऊर्जा क्षेत्रमा बैंकहरूको बढ्दो लगानीले जलविद्युत् आयोजना तथा ऊर्जा पूर्वाधार निर्माणका लागि आवश्यक वित्तीय स्रोत जुटाउन महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ। तर कर्जा प्रवाहको परिमाण बढ्दैमा त्यसको वास्तविक आर्थिक उपलब्धि सुनिश्चित हुँदैन।
यसका लागि बैंकहरूले लगानी गरेका आयोजना निर्धारित समयमा सम्पन्न भए वा भएनन्, कति मेगावाट विद्युत् उत्पादन थपियो र सञ्चालनमा आएका आयोजनाबाट कर्जाको साँवा तथा ब्याज नियमित रूपमा भुक्तानी भइरहेको छ वा छैन भन्ने विषय पनि महत्वपूर्ण हुन्छ।
त्यस्तै, कृषि, उद्योग तथा साना व्यवसायमा प्रवाह भएको कर्जाले उत्पादन, रोजगारी र उद्यमशीलता विकासमा कति योगदान पुर्यायो भन्ने मूल्याङ्कन पनि आवश्यक छ।
यसर्थ, बैंकहरूको लगानीको आकारसँगै कर्जाको गुणस्तर, उत्पादनमूलक उपलब्धि र राष्ट्रिय अर्थतन्त्रमा परेको प्रभावलाई समेत आधार बनाएर वित्तीय क्षेत्रको योगदान विश्लेषण गर्नुपर्ने देखिन्छ।
