काठमाडौं । मोबाइल फोन तथा अन्य डिजिटल उपकरणको अत्यधिक प्रयोगले मस्तिष्कमा मात्र नभई शरीरका विभिन्न अंगमा समेत असर पार्न सक्ने विशेषज्ञहरूले बताएका छन्।
लामो समयसम्म मोबाइल हेर्दा एउटै अवस्थामा बस्ने बानीले घाँटीमा दबाब बढ्ने, आँखामा समस्या देखिने, हातको पकड कमजोर हुने तथा हात–आँखाबीचको समन्वयमा असर पर्न सक्ने विभिन्न अनुसन्धानले देखाएका छन्।
विशेषगरी मोबाइल हेर्दा टाउको अगाडि झुकाएर लामो समय बस्ने अवस्थालाई ‘फरवार्ड हेड पोस्चर’ भनिन्छ। यसले घाँटीमा पर्ने दबाब बढाउँदै मेरुदण्डका डिस्क, जोर्नी र मांसपेशीमा समस्या निम्त्याउन सक्छ। यही समस्यालाई सामान्यतया ‘टेक नेक’ भनिन्छ।
मोबाइल हेर्दा घाँटीमा बढ्छ दबाब
मोबाइल चलाउँदा स्क्रिनतर्फ लगातार टाउको झुकाइरहने बानीले घाँटीका मांसपेशीमा अतिरिक्त दबाब पर्न सक्छ। लामो समयसम्म यस्तो अवस्था रहँदा घाँटी दुख्ने, मांसपेशी कमजोर हुने तथा शरीरको आसनमा दीर्घकालीन परिवर्तन आउन सक्ने विशेषज्ञहरू बताउँछन्।
यसबाट बच्न मोबाइललाई सकेसम्म आँखाको तह नजिक राख्ने, स्क्रिनलाई अनुहारबाट करिब एक हातको दूरीमा राख्ने र लामो समयसम्म स्क्रिन नहेरी बीच–बीचमा विश्राम लिन सुझाव दिइएको छ।
घाँटीमा चाउरी पर्ने विषयमा अझै पर्याप्त प्रमाण छैन
मोबाइलको अत्यधिक प्रयोगसँगै घाँटीमा चाउरी बढ्ने विषय पनि चर्चामा छ। लामो समय अगाडि झुकेर घाँटी मोडिरहँदा छालामा दबाब पर्ने भएकाले चाउरी बढ्न सक्ने सम्भावना रहेको विशेषज्ञहरूले बताएका छन्।
तर ‘टेक नेक’कै कारण घाँटीमा चाउरी पर्छ भन्ने पुष्टि गर्ने पर्याप्त वैज्ञानिक प्रमाण भने अहिलेसम्म उपलब्ध छैन।
त्यस्तै, लामो समय स्मार्टवाच लगाउँदा घडीमुनि ओसिलो र अँध्यारो वातावरण बन्ने भएकाले छालामा जलन वा एक्जिमा देखिन सक्ने बताइएको छ। स्मार्टवाच समय–समयमा खोलेर छाला सफा राख्न विशेषज्ञहरूले सुझाव दिएका छन्।
आँखाको स्वास्थ्यमा पनि असर
मोबाइल तथा अन्य डिजिटल उपकरणको प्रयोग बढेसँगै मायोपियाको समस्या पनि बढिरहेको छ। यद्यपि मोबाइल वा नजिकबाट गरिने काम नै मायोपिया बढ्नुको मुख्य कारण हो भन्ने स्पष्ट प्रमाण नभएको विशेषज्ञहरूको भनाइ छ।
तर मानिसहरू घरभित्र बढी समय बिताउन थालेकाले प्राकृतिक उज्यालोबाट टाढा रहनु आँखाका लागि अप्रत्यक्ष रूपमा नकारात्मक हुन सक्ने बताइएको छ। त्यसैले नियमित रूपमा बाहिर समय बिताउनु आँखाको स्वास्थ्यका लागि उपयोगी हुन सक्छ।
हातको पकड कमजोर हुने जोखिम
डिजिटल उपकरणमा आधारित काम र लामो समय बसिरहने जीवनशैलीले शारीरिक तन्दुरुस्ती घटाउन सक्ने र त्यसको असर हातको पकड शक्तिमा समेत पर्न सक्ने विशेषज्ञहरू बताउँछन्।
हातको शक्ति कायम राख्न नियमित व्यायाम गर्न सकिन्छ। टेनिस बल वा अन्य नरम बललाई केही समय बलपूर्वक थिच्ने अभ्यास पनि उपयोगी हुन सक्छ। तर हातको शक्ति मात्र नभई समग्र शारीरिक तन्दुरुस्तीमा ध्यान दिन आवश्यक छ।
बालबालिकामा मोटर स्किल्समा असर
अत्यधिक स्क्रिन समयले विशेषगरी बालबालिकाको मोटर स्किल्स अर्थात् मस्तिष्क र शरीरबीच समन्वय गरेर सटीक गतिविधि गर्ने क्षमतामा असर पार्न सक्ने अनुसन्धानहरूले देखाएका छन्।
त्यसैले बालबालिकालाई स्क्रिनमा मात्र सीमित नगरी खाना पकाउने, हातले लेख्ने, चित्र बनाउने, हस्तकला तथा अन्य शारीरिक गतिविधिमा सहभागी गराउनु उपयोगी हुने विशेषज्ञहरूको सुझाव छ।
विशेषज्ञहरूका अनुसार डिजिटल प्रविधिको प्रयोग पूर्ण रूपमा बन्द गर्नुपर्ने अवस्था छैन। प्रयोग गर्ने तरिकामा सुधार, नियमित व्यायाम, बीच–बीचमा विश्राम, बाहिर समय बिताउने र हातको प्रयोग हुने गतिविधि बढाउने जस्ता सामान्य बानीले यसको नकारात्मक प्रभाव कम गर्न सहयोग गर्न सक्छ।
