काठमाडौं । भदौ १० गते बिहान तिब्बत हुँदै रसुवाको भोटेकोसी नदीमा आएको भीषण बाढीका कारण पाँच जिल्लाका ७ हजार ५७० निजी भवनमा ठूलो क्षति पुगेको छ। ती भवनको पुनःस्थापना तथा पुनर्निर्माणका लागि ९५ अर्ब ८२ करोड ७२ लाख रुपैयाँ आवश्यक पर्ने आकलन गरिएको छ।
राष्ट्रिय योजना आयोग र राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणले संयुक्त रूपमा तयार पारेको द्रुत क्षति तथा आवश्यकता आकलन (आरडीएनए) प्रतिवेदनमा बाढीबाट भएको क्षति र पुनःस्थापनाका लागि आवश्यक स्रोतको मूल्यांकन गरिएको हो।
रसुवागढीनजिक लेहन्दे खोला जलाधार क्षेत्रमा बरफ र चट्टानसहितको हिमपहिरोबाट सिर्जित ‘डेब्रिस फ्लो’ भोटेकोसी नदीमा मिसिएपछि बाढी त्रिशूली हुँदै नारायणी नदीसम्म फैलिएको थियो। बाढीले रसुवासहित नुवाकोट, धादिङ, गोरखा र चितवनका बस्ती तथा पूर्वाधारमा ठूलो क्षति पुर्याएको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ।
बाढीका कारण ८ हजार ३१७ घरपरिवारका ३२ हजार ९६३ मानिस विस्थापित भएका छन्।
जिल्लागत रूपमा सबैभन्दा बढी क्षति नुवाकोटमा भएको छ। नुवाकोटमा मात्रै ३ हजार ९७७ निजी भवन क्षतिग्रस्त भएका छन्। यस्तै, रसुवामा १ हजार ७७९, धादिङमा १ हजार ४५१, गोरखामा २६३ र चितवनमा १०० निजी भवनमा क्षति पुगेको छ।
स्थानीय तहमा विदुर नगरपालिका सबैभन्दा बढी प्रभावित भएको छ। विदुरमा मात्रै ३ हजार २६ निजी भवनमा क्षति भएको छ। त्यसपछि रसुवाको गोसाईंकुण्डमा १ हजार ४३ र धादिङको बेनिघाट रोराङमा १ हजार ३७ भवन क्षतिग्रस्त भएका छन्।
वडागत रूपमा नुवाकोटको किस्पाङ गाउँपालिकाका पाँच वडामा ६९६ भवनमा क्षति पुगेको छ। रसुवाको गोसाईंकुण्ड गाउँपालिका–२ मा ५७१ तथा धादिङको बेनिघाट रोराङ–३ मा ५५३ भवनमा क्षति भएको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ।
प्रतिवेदनअनुसार निजी भवन तथा घरायसी सम्पत्तिमा मात्रै ६३ अर्ब ८ करोड ४ लाख रुपैयाँ बराबरको क्षति भएको अनुमान गरिएको छ। यसमध्ये भवन संरचनातर्फ ३८ अर्ब ९३ करोड ३८ लाख र घरायसी सम्पत्तितर्फ २४ अर्ब ९५ करोड १० लाख रुपैयाँ बराबरको क्षति भएको मूल्यांकन छ।
क्षतिग्रस्त भवनको पुनःस्थापना तथा पुनर्निर्माणमा भग्नावशेष हटाउने, अस्थायी आवास निर्माण, खानेपानी तथा सरसफाइको व्यवस्था, विस्तृत भवन मूल्यांकन, घर मर्मत तथा पुनर्निर्माणलगायतका काम समेटिएका छन्।
यद्यपि कुन भवन मर्मत गर्न मिल्ने, कुन पुनर्निर्माण गर्नुपर्ने र कुन जोखिमका कारण स्थानान्तरण गर्नुपर्ने हो भन्ने विषय थप निरीक्षण तथा घरधुरी प्रमाणीकरणपछि मात्रै यकिन हुने प्रतिवेदनले जनाएको छ। भवनको वास्तविक क्षेत्रफल र संरचनाको अवस्थाका आधारमा पुनर्निर्माण लागतसमेत संशोधन हुन सक्ने बताइएको छ।
समग्रमा भोटेकोसी–त्रिशूली–नारायणी बाढीबाट ४ खर्ब ८ अर्ब २८ करोड ९१ लाख रुपैयाँ बराबरको भौतिक क्षति तथा आर्थिक नोक्सानी भएको अनुमान गरिएको छ। बाढी प्रभावित क्षेत्रमा पुनःस्थापना, पुनर्निर्माण तथा जोखिम न्यूनीकरणका लागि भने ७ खर्ब २३ अर्ब ३१ करोड ५२ लाख रुपैयाँ आवश्यक पर्ने आकलन गरिएको छ।
नोट: उपलब्ध विवरणमा निजी भवन पुनःस्थापनाको रकम एक ठाउँमा ९५ अर्ब ८२ करोड ७२ लाख र अर्को ठाउँमा ९५ अर्ब २ करोड ७२ लाख उल्लेख भएकाले प्रकाशनअघि मूल आरडीएनए प्रतिवेदनसँग रकम पुनःजाँच गर्नु उपयुक्त हुन्छ।
