काठमाडौं । नेपालीको प्रमुख चाड दशैं नजिकिँदै गर्दा चीनबाट आयात गरिएका चाडपर्व लक्षित सामानको आपूर्ति प्रभावित भएको छ। रसुवाको भोटेकोशी नदीमा आएको बाढीले नेपाल–चीन व्यापारको प्रमुख स्थलमार्ग अवरुद्ध बनाएपछि दशैं–तिहारका लागि मगाइएका ठूलो परिमाणका सामान बाटोमै रोकिएका हुन्।
व्यवसायीहरूले असार र साउनमै चीनमा अर्डर गरेका रेडिमेड कपडा, जुत्ता–चप्पल, ब्याग, विद्युतीय सामग्री, फलफूललगायतका सामान केरुङदेखि रसुवा भन्सारसम्म विभिन्न चरणमा रोकिएका थिए। केही सामान बाढीमा बगेका छन् भने केही कन्टेनर अझै केरुङमै रोकिएका छन्।
४ सयभन्दा बढी कन्टेनर प्रभावित
नेपाल हिमालय सीमापार वाणिज्य संघका अध्यक्ष रामहरि कार्कीका अनुसार बाढीमा ४ सयभन्दा बढी कन्टेनर हराएका छन्। तीमध्ये करिब २ सय कन्टेनरमा व्यापारिक सामान रहेको र बाँकी खाली कन्टेनर रहेको उनको भनाइ छ।
बाढीमा बगेका कन्टेनरमा मुख्यतः दशैं–तिहारका लागि ल्याइएका कपडा, जुत्ता–चप्पल, विद्युतीय सामग्री र फलफूल थिए।
कार्कीका अनुसार करिब ७०–७१ वटा कन्टेनरमा रहेको सामानको भन्सार राजस्वबापत १८ करोड रुपैयाँभन्दा बढी रकम बुझाइसकिएको थियो। प्रारम्भिक अनुमानमा बाढीबाट २ अर्ब रुपैयाँभन्दा बढी मूल्यको व्यापारिक सामान क्षति भएको व्यवसायीहरूले बताएका छन्।
यद्यपि क्षतिको यकिन विवरण भने सरकारी निकायबाट सार्वजनिक भइसकेको छैन।
१७६ कन्टेनर अझै केरुङमै
बाढीका कारण सबै सामान नष्ट भएका छैनन्। नेपाली व्यापारीका लागि सामान बोकेका १७६ वटा कन्टेनर अझै केरुङ क्षेत्रमा रोकिएका छन्।
यी सामानलाई वैकल्पिक माध्यमबाट नेपाल ल्याउने प्रयास भइरहेको भए पनि नाका नियमित रूपमा सञ्चालनमा नआएसम्म ठूलो परिमाणमा सामान भित्र्याउन कठिन हुने व्यवसायीहरू बताउँछन्।
दशैंको मुख्य सिजनमै व्यापार प्रभावित
दशैं–तिहार व्यापारीका लागि वर्षकै महत्वपूर्ण बिक्री सिजन हो। यही समयमा चीनसँगको प्रमुख व्यापारिक नाका अवरुद्ध हुँदा व्यापारीको कारोबारसँगै नगद प्रवाहमा समेत दबाब परेको छ।
व्यवसायीहरूले दशैंका लागि सामान खरिद गर्न बैंकको चालु पुँजी कर्जा, आयात कर्जा तथा प्रतितपत्रलगायत वित्तीय स्रोत प्रयोग गरेका हुन्छन्। सामान बिक्री भएपछि प्राप्त रकमबाट ऋण र ब्याज तिर्ने व्यापारिक चक्र चल्ने भए पनि यसपटक सामान बजारसम्म पुग्न नसक्दा समस्या बढेको हो।
यसको असर व्यापारीको लगानीसँगै बैंकिङ क्षेत्रबाट प्रवाह भएको कर्जामा समेत पर्न सक्ने जोखिम देखिएको छ।
तातोपानीबाट पनि तत्काल राहत भएन
रसुवागढी नाका अवरुद्ध भएपछि व्यापारीहरूले तातोपानीलाई वैकल्पिक मार्गका रूपमा प्रयोग गर्ने अपेक्षा गरेका थिए। तर तातोपानीबाट पनि तत्काल ठूलो परिमाणमा कार्गो भित्र्याउने अवस्था बन्न सकेको छैन।
चिनियाँ पक्षले तातोपानी नाकाबाट कार्गो आवागमन अस्थायी रूपमा रोकेको जानकारी दिएको छ। पुनः कहिलेदेखि नियमित सञ्चालन हुन्छ भन्ने स्पष्ट मिति भने दिइएको छैन।
यससँगै नेपाल–चीन व्यापारका दुई प्रमुख स्थलमार्ग एकैपटक प्रभावित भएका छन्।
कोरला नाकाबाट ल्याउने प्रयास
रसुवागढी र तातोपानीमा समस्या आएपछि सरकारले मुस्ताङको कोरला नाकालाई वैकल्पिक मार्गका रूपमा अघि बढाउन थालेको छ।
तर ठूलो परिमाणको आयात तत्काल कोरलाबाट व्यवस्थापन गर्न कठिन हुने विज्ञहरूको भनाइ छ। भन्सार, सडक तथा अन्य पूर्वाधारको क्षमता पर्याप्त नभएकाले रसुवागढीको पूर्ण विकल्प बन्न समय लाग्ने देखिएको छ।
समुद्री मार्गबाट सामान ल्याउन ढिलो
उत्तरी नाकामा पटक–पटक समस्या आउन थालेपछि चीनबाट सामान ल्याउन नेपाली व्यवसायीले समुद्री मार्गको प्रयोग बढाउन थालेका छन्।
तर दशैंको तत्कालीन माग पूरा गर्न यो प्रभावकारी विकल्प बन्न कठिन छ। स्थलमार्गबाट काठमाडौंसम्म सामान ल्याउन सामान्य अवस्थामा करिब १२–१३ दिन लाग्ने भए पनि समुद्री मार्गबाट ल्याउँदा ५५ देखि ६५ दिनसम्म लाग्न सक्छ।
सामानको मूल्य बढ्ने जोखिम
चीनबाट आउने सामानको आपूर्ति घट्नु र वैकल्पिक मार्ग प्रयोग गर्दा ढुवानी खर्च बढ्नुले बजारभाउमा समेत असर पर्न सक्ने देखिएको छ।
व्यवसायीहरूका अनुसार सामान्य अवस्थामा करिब डेढदेखि दुई लाख रुपैयाँ लाग्ने कन्टेनर ढुवानी खर्च अहिले तीनदेखि चार लाख रुपैयाँसम्म पुगेको छ।
आपूर्ति घट्ने र ढुवानी खर्च बढ्ने हो भने केही वस्तुको मूल्य १० देखि २० प्रतिशतसम्म बढ्न सक्ने जोखिम रहेको व्यवसायीहरूले बताएका छन्।
दशैं नजिकिँदै गर्दा चीनबाट मगाइएका चाडपर्व लक्षित सामानको ठूलो हिस्सा अझै आपूर्ति शृंखलामै अड्किएको छ। केही सामान बाढीले बगाएको, केही केरुङमा रोकिएको र केहीलाई वैकल्पिक नाकाबाट नेपाल ल्याउने प्रयास भइरहेकाले यस वर्षको दशैं बजारमा सामानको अभाव, मूल्यवृद्धि र व्यापारीको नगद प्रवाहमा दबाब पर्ने जोखिम बढेको छ।
