शेयर बजारमा ६ महिनामै ४ सय अंकको पहिरो, ७ खर्ब गुम्यो ! अब के हुन्छ?

काठमाडौं । नेपालको शेयर बजार पछिल्लो समय निरन्तर दबाबमा देखिएको छ । लामो समयदेखि गति लिन नसकेको बजारमा पछिल्लो गिरावटले लगानीकर्ताको मनोबल थप कमजोर बनाएको छ ।

नेप्से परिसूचक घट्दै जाँदा अहिले करिब २५४२ अंकको आसपास पुगेको छ । पछिल्लो करिब ६ महिनामा मात्रै नेप्सेमा करिब ४ सय अंकको गिरावट आएको छ । यससँगै शेयर बजारको कुल बजार पूँजीकरणमा पनि करिब ७ खर्ब रुपैयाँको संकुचन आएको छ ।

बजारमा आएको यो गिरावटले लगानीकर्ताको सम्पत्तिमा प्रत्यक्ष असर गरेको छ । कारोबारको सक्रियता घट्दै जाँदा नयाँ लगानी गर्नुभन्दा पोर्टफोलियो जोगाउनेतर्फ लगानीकर्ताको ध्यान बढी केन्द्रित हुन थालेको देखिन्छ ।

विपत्तिले थपियो बजारको जोखिम

शेयर बजार कमजोर हुनुको कारण पछिल्लो बाढीपहिरो मात्रै भने होइन । बाढी आउनुअघि नै बजार लामो समयदेखि साइडवेज तथा ओरालो प्रवृत्तिमा थियो । आर्थिक गतिविधिमा देखिएको सुस्तता र लगानीकर्ताको कमजोर मनोबलले बजारलाई निरन्तर दबाबमा राखेको थियो ।

त्यसमाथि पछिल्लो समय आएको बाढी तथा पहिरोले आर्थिक गतिविधि र पूर्वाधारमा ठूलो क्षति पुर्‍याएपछि बजारको अनिश्चितता थप बढेको हो ।

विशेषगरी रसुवा, नुवाकोट र धादिङ लगायतका क्षेत्रमा जलविद्युत् आयोजनाका संरचनामा भएको क्षतिले जलविद्युत् कम्पनीप्रति लगानीकर्ताको जोखिम धारणा बढाएको छ ।

विद्युत्गृह, बाँध, सुरुङ, पहुँचमार्ग तथा प्रसारण लाइनमा क्षति पुगेका आयोजनामा उत्पादन प्रभावित हुन सक्ने, मर्मत तथा पुनर्निर्माण लागत बढ्ने र आयोजना सम्पन्न हुन थप समय लाग्ने सम्भावना छ ।

यसको असर जलविद्युत् कम्पनीको आम्दानी र भविष्यको प्रतिफलमा पर्न सक्ने भएकाले लगानीकर्ता थप सतर्क बनेका छन् ।

बीमा र म्युचुअल फण्डमा पनि दबाब

प्राकृतिक विपत्तिबाट भएको सम्पत्तिको क्षतिले निर्जीवन बीमा कम्पनीमा बीमा दाबी बढ्न सक्ने अनुमान पनि गरिएको छ । यसले बीमा क्षेत्रका कम्पनीप्रति समेत लगानीकर्ताको चासो बढाएको छ ।

त्यसैगरी शेयर बजार घट्दा म्युचुअल फण्डलगायत सामूहिक लगानीका साधनको प्रतिफलमा समेत दबाब पर्न सक्ने अवस्था देखिएको छ ।

२५० रुपैयाँभन्दा कम मूल्यका २८ कम्पनी

बजार घट्दै जाँदा धेरै कम्पनीको शेयर मूल्य निकै तल झरेको छ ।

हाल २८ वटा सूचीकृत कम्पनीको शेयर मूल्य २५० रुपैयाँभन्दा तल रहेको छ । त्यसमध्ये ८ कम्पनीको मूल्य २०० रुपैयाँभन्दा पनि कम पुगेको छ ।

कम मूल्य भएका कम्पनीमा जलविद्युत् क्षेत्रको संख्या उल्लेख्य छ भने वाणिज्य बैंक पनि त्यसमा छन् ।

तर शेयरको मूल्य सस्तो हुँदैमा कम्पनी स्वतः लगानीयोग्य हुन्छ भन्ने हुँदैन । कम्पनीको ऋण, आम्दानी, नाफा, लाभांश क्षमता, आयोजना अवस्था, व्यवस्थापन र भविष्यको व्यवसायिक सम्भावना हेर्नुपर्ने हुन्छ ।

कतिपय कम्पनीको शेयर मूल्य ५२ साताकै न्यून विन्दु आसपास कारोबार भइरहेको छ । केही कम्पनीले आफ्नो विगतको उच्च मूल्यबाट ठूलो हिस्सा गुमाइसकेका छन् ।

सरकारको नजर अब शेयर बजारतर्फ

बजारमा निराशा बढिरहेका बेला सरकारले भने पूँजी बजार सुधारका लागि छुट्टै योजना ल्याउने तयारी गरेको छ ।

अर्थ मन्त्रालयले ‘पूँजी बजार सुदृढीकरण तथा शेयर बजार सुधार योजना’ तयार गरिरहेको छ । उक्त योजना यसै साता सार्वजनिक गर्ने तयारी भए पनि त्यसमा समावेश हुने ठोस नीतिगत व्यवस्था अझै अन्तिम चरणमा रहेको बताइएको छ ।

सरकारको तयारी बजारमा कृत्रिम रूपमा उछाल ल्याउनेभन्दा पूँजी बजारको आधार बलियो बनाउनेतर्फ केन्द्रित हुने देखिएको छ ।

नियमन प्रभावकारी बनाउने, लगानीकर्ताको हित संरक्षण गर्ने, बजारमा पारदर्शिता बढाउने र दीर्घकालीन लगानीको वातावरण निर्माण गर्ने विषयलाई योजनामा प्राथमिकता दिइने अपेक्षा गरिएको छ ।

पुनर्निर्माणले अर्थतन्त्र चलायमान भए बजारलाई राहत

बाढी तथा पहिरोबाट प्रभावित व्यवसायीका लागि सरकारले राहत तथा पुनरुत्थानका कार्यक्रम पनि अघि बढाएको छ ।

प्रभावित ऋणीलाई सहुलियतपूर्ण कर्जा, ऋण पुनर्संरचना तथा पुनर्तालिकीकरण, भुक्तानी अवधि थप र क्षतिग्रस्त सवारीसाधन, मेसिन तथा उपकरण पुनः खरिदका लागि वित्तीय सुविधा उपलब्ध गराउने व्यवस्था गरिएको छ ।

यदि प्रभावित व्यवसाय पुनः सञ्चालनमा आउन सके त्यसले आर्थिक गतिविधि बढाउने र त्यसको सकारात्मक प्रभाव क्रमशः शेयर बजारमा पनि पर्न सक्नेछ ।

विपत्तिबाट क्षतिग्रस्त संरचनाको पुनर्निर्माणका लागि आवश्यक ठूलो वित्तीय स्रोत परिचालन गर्ने तयारीसमेत सरकारले अघि बढाएको छ । क्षतिको विस्तृत मूल्यांकनपछि आवश्यक स्रोत पहिचान गरी अन्तर्राष्ट्रिय वित्तीय स्रोत परिचालन गर्ने सरकारी योजना छ ।

पुनर्निर्माणमा सरकारी तथा निजी क्षेत्रको लगानी बढ्दा निर्माण, बैंकिङ, बीमा, जलविद्युत् लगायतका क्षेत्रमा आर्थिक गतिविधि बढ्ने सम्भावना रहन्छ ।

FATF ग्रे लिस्टबाट बाहिरिने प्रयासले पनि दीर्घकालीन असर पार्न सक्छ

नेपाललाई वित्तीय कारबाही कार्यदल (FATF) को ग्रे सूचीबाट बाहिर निकाल्ने प्रयासलाई सरकारले प्राथमिकतामा राखेको छ ।

आवश्यक कानुनी तथा नीतिगत सुधारमार्फत नेपालको वित्तीय प्रणालीलाई अन्तर्राष्ट्रिय मापदण्डअनुकूल बनाउने प्रयास भइरहेको छ ।

नेपालको वित्तीय प्रणालीप्रतिको अन्तर्राष्ट्रिय विश्वास बढ्दै गए विदेशी लगानीको वातावरण सुधारिनुका साथै दीर्घकालमा पूँजी बजारले समेत त्यसको लाभ लिन सक्ने अपेक्षा गरिएको छ ।

घोषणा होइन, कार्यान्वयनले निर्धारण गर्नेछ बजारको दिशा

सरकारले सुधार योजना ल्याउँदैमा शेयर बजार तत्काल उकालो लाग्ने निश्चित भने छैन ।

बजारमा दिगो सुधारका लागि कम्पनीहरूको वित्तीय अवस्था बलियो हुनुपर्ने, लगानीकर्ताको विश्वास फर्किनुपर्ने, तरलता तथा लगानी वातावरण सहज हुनुपर्ने र नियामकीय प्रणालीप्रति भरोसा बढ्नुपर्ने हुन्छ ।

त्यसैले सरकारले ल्याउने सुधार योजनाको वास्तविक प्रभाव नीति कस्तो आउँछभन्दा पनि त्यसको कार्यान्वयन कति प्रभावकारी हुन्छ भन्ने कुराले निर्धारण गर्नेछ ।

अहिलेको अवस्थामा लगानीकर्ताका लागि मुख्य चुनौती घट्दो बजारभित्र अवसर र जोखिम छुट्याउनु बनेको छ ।

बजार घट्यो भन्दै सबै शेयर बेच्नु वा मूल्य सस्तो भयो भन्दै कम्पनीको अवस्था नहेरी खरिद गर्नु दुवै जोखिमपूर्ण हुन सक्छ ।

विशेषगरी अहिलेको बजारमा कम्पनीको आम्दानी, नाफा, लाभांश क्षमता, ऋण, व्यवस्थापन, भविष्यका परियोजना र सम्बन्धित क्षेत्रको सम्भावना अध्ययन गरेर मात्रै लगानी निर्णय लिनुपर्ने अवस्था छ ।