नवलपुर । चाडपर्वलाई लक्षित गर्दै सिन्धुपाल्चोकको इन्द्रावती गाउँपालिकाले बजार अनुगमनलाई तीव्र बनाएको छ। गाउँपालिकाले चार दिनसम्म सञ्चालन गरेको अनुगमनका क्रममा ११३ वटा पसल तथा व्यवसायको निरीक्षण गरी करिब ८० हजार रुपैयाँ बराबरका म्याद गुज्रिएका खाद्य सामग्री जफत गरेर नष्ट गरेको छ।

गाउँपालिकाको राजस्व तथा प्रशासन शाखा प्रमुख सुजाता गौतमको संयोजकत्वमा गरिएको अनुगमनमा व्यवसाय दर्ता तथा नवीकरण, खाद्य सामग्रीको म्याद, वस्तुको गुणस्तर र भण्डारणको अवस्थालगायत विषयमा निरीक्षण गरिएको थियो।

अनुगमनका क्रममा व्यवसाय दर्ता नगरी सञ्चालन भइरहेका, दर्ता गरे पनि नवीकरण नगरेका तथा प्यान वा घरेलु कार्यालयमा दर्ता भएर स्थानीय तहमा दर्ता नभएका व्यवसायीलाई आवश्यक प्रक्रिया पूरा गर्न सचेत गराइएको गाउँपालिकाले जनाएको छ।

संयोजक गौतमका अनुसार अनुगमनको उद्देश्य व्यवसायलाई कानुनी दायरामा ल्याउनु, स्थानीय राजस्व प्रणालीलाई व्यवस्थित बनाउनु र उपभोक्ताको हित संरक्षण गर्नु हो।

उपभोक्ताको स्वास्थ्य सुरक्षामा जोड

चाडपर्वका बेला खाद्यान्न, मिठाई, पेय पदार्थलगायत दैनिक उपभोग्य वस्तुको कारोबार बढ्ने भएकाले म्याद गुज्रिएका तथा गुणस्तरमा समस्या भएका सामग्री बिक्री हुन सक्ने जोखिमलाई ध्यानमा राखेर अनुगमन गरिएको हो।

म्याद गुज्रिएका खाद्य सामग्रीको बिक्री रोक्नु, सुरक्षित वस्तुको उपलब्धता सुनिश्चित गर्नु र व्यवसायीलाई जिम्मेवार बनाउनु अनुगमनको प्रमुख उद्देश्य रहेको गाउँपालिका उपाध्यक्ष तथा अनुगमन समितिकी संयोजक शोभना तामाङले बताउनुभयो।

उहाँका अनुसार बजार अनुगमनले उपभोक्ताको स्वास्थ्य सुरक्षाका साथै बजारमा अनुशासन कायम गर्न सहयोग पुर्‍याउने अपेक्षा गरिएको छ।

दर्ता र नवीकरण नगर्ने व्यवसायीलाई सचेत

बजार अनुगमनका क्रममा खाद्य सामग्रीको म्याद जाँचसँगै व्यवसाय दर्ता तथा नवीकरणको अवस्थासमेत निरीक्षण गरिएको थियो। स्थानीय तहमा व्यवसाय दर्ता नगरी सञ्चालन भइरहेका व्यवसायलाई आवश्यक कानुनी प्रक्रिया पूरा गर्न आग्रह गरिएको छ।

व्यवसायलाई कानुनी दायरामा ल्याउँदा स्थानीय तहमा व्यवसायको अभिलेख व्यवस्थित हुनुका साथै राजस्व प्रशासनलाई प्रभावकारी बनाउन सहयोग पुग्ने गाउँपालिकाका प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत दानबहादुर ऐडीले बताउनुभयो।

नियमित अनुगमन गरिने

इन्द्रावती गाउँपालिकाले बजारलाई स्वच्छ, सुरक्षित र व्यवस्थित बनाउने उद्देश्यले आगामी दिनमा पनि अनुगमनलाई निरन्तरता दिने जनाएको छ।

गाउँपालिकाले व्यवसायीलाई प्रचलित नियमअनुसार व्यवसाय सञ्चालन गर्न, खाद्य सामग्रीको म्याद नियमित जाँच गर्न र उपभोक्ताको स्वास्थ्यलाई प्राथमिकता दिन आग्रह गरेको छ।

त्यस्तै, उपभोक्तालाई पनि सामग्री खरिद गर्दा उत्पादन मिति, म्याद समाप्त हुने मिति, मूल्य र लेबल जाँच गर्न तथा कुनै कैफियत भेटिए सम्बन्धित निकायमा जानकारी गराउन गाउँपालिकाले अनुरोध गरेको छ।

काठमाडौँ। नेपालका बीमा कम्पनीहरूले सेयर बजार (नेप्से) मा आफ्नो उपस्थिति र लगानी उल्लेख्य रूपमा बढाएका छन्। नेपाल बीमा प्राधिकरणको पछिल्लो तथ्यांक अनुसार आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को अन्त्यसम्ममा बीमा कम्पनीहरूले सूचीकृत कम्पनीहरूको सेयरमा कुल ५५ अर्ब १९ करोड ३३ लाख रुपैयाँ लगानी गरेका छन्।
​अघिल्लो आर्थिक वर्ष २०८१/८२ मा यस्तो लगानी ४० अर्ब ८२ करोड ९१ लाख रुपैयाँ रहेको थियो। यस अनुसार एकै वर्षमा बीमा कम्पनीहरूले सेयर बजारमा १४ अर्ब ३६ करोड ४२ लाख रुपैयाँ (३५.१८ प्रतिशत) थप लगानी भित्र्याएका हुन्।
​मुख्य सेयर लगानीकर्ता कम्पनीहरू
​नेपाली पूँजीबजारमा जीवन बीमा र पुनर्बीमा कम्पनीहरू ठूला संस्थागत लगानीकर्ताका रूपमा अगाडि आएका छन्:
​हिमालयन लाइफ इन्स्योरेन्स: सेयर बजारमा सबैभन्दा ठूलो लगानी १० अर्ब १० करोड ४१ लाख रुपैयाँ रहेको छ। अघिल्लो वर्षको (१० अर्ब ८५ करोड ९७ लाख रुपैयाँ) तुलनामा यो लगानी ६.९६ प्रतिशतले घटेको भए पनि कम्पनी शीर्ष स्थानमै छ।
​नेपाल लाइफ इन्स्योरेन्स: लगानी ६२.६७ प्रतिशतले बढाएर ६ अर्ब ५० करोड ८८ लाख रुपैयाँ पुर्‍याएको छ (अघिल्लो वर्ष: ४ अर्ब १ करोड २२ लाख)।
​सूर्यज्योति लाइफ इन्स्योरेन्स: लगानी ७७.१९ प्रतिशतले वृद्धि भई ५ अर्ब १८ करोड ३९ लाख रुपैयाँ पुगेको छ।
​अन्य प्रमुख कम्पनीहरू: हिमालयन रिइन्स्योरेन्स (४ अर्ब ३७ करोड ७२ लाख), नेशनल लाइफ (३ अर्ब ४२ करोड २५ लाख) र एलआईसी नेपाल (३ अर्ब ३८ करोड २८ लाख रुपैयाँ)।
​आक्रामक रूपमा लगानी बढाउने कम्पनीहरू
​पछिल्लो एक वर्षमा केही जीवन बीमा, पुनर्बीमा र लघुबीमा कम्पनीहरूले आफ्नो सेयर एक्सपोजर तीव्र रूपमा बढाएका छन्:
​ट्रस्ट माइक्रो इन्स्योरेन्स (लघुबीमा): लगानी १८ लाख ६१ हजारबाट बढेर ४ करोड ३४ लाख ७७ हजार रुपैयाँ पुगेको छ (२,२३६% भन्दा बढीको अभूतपूर्व वृद्धि)।
​नेपाल रिइन्स्योरेन्स: लगानी ६२९.७७ प्रतिशतले बढेर ९ करोड ४७ लाखबाट ६९ करोड १२ लाख रुपैयाँ पुगेको छ।
​सानिमा रिलायन्स लाइफ: लगानी १५७.३४ प्रतिशतले बढेर २ अर्ब ५४ करोड ८३ लाख रुपैयाँ पुगेको छ।
​नेशनल लाइफ: १५५.६१ प्रतिशतको वृद्धिसहित ३ अर्ब ४२ करोड २५ लाख रुपैयाँ।
​आईएमई लाइफ: १४५.६३ प्रतिशतको वृद्धिसहित ३ अर्ब ५८ लाख रुपैयाँ।
​प्रभु महालक्ष्मी लाइफ (११४.०९%) र रिलायबल नेपाल लाइफ (१०२.०१%) ले पनि लगानी दोब्बरभन्दा बढी बनाएका छन्।
​लगानी घटाउने कम्पनीहरू
​सबै बीमकले सेयर बजारमा लगानी बढाएका भने छैनन्। केही कम्पनीले आफ्नो एक्सपोजर घटाएका छन्:
​राष्ट्रिय जीवन बीमा कम्पनी: लगानी ६१.२१ प्रतिशतले घटाएर २१ करोड १९ लाख रुपैयाँ मा सीमित गरेको छ।
​हिमालयन रिइन्स्योरेन्स: लगानी १५.६५ प्रतिशतले घटेर ४ अर्ब ३७ करोड ७२ लाख रुपैयाँ कायम भएको छ (दुवै पुनर्बीमा कम्पनीको कुल सेयर लगानी भने ५ अर्ब ६ करोड ८४ लाख रुपैयाँ नाघेको छ)।
​अन्य घटाउने कम्पनीहरू: सगरमाथा लुम्बिनी (११.९१%), आईजीआई प्रुडेन्सियल (११.७७%), प्रभु इन्स्योरेन्स (१०.८८%), हिमालयन लाइफ (६.९६%) र सन नेपाल लाइफ (०.८०%)।
​बीमा कम्पनीहरूले सेयरमा कति लगानी गर्न पाउँछन् ?
​नेपाल बीमा प्राधिकरणले २०८२ भदौमा जारी गरेको ‘बीमकको लगानी सम्बन्धी निर्देशन, २०८२’ अनुसार लगानीका थप सीमाहरू निर्धारण गरिएका छन्:
​कुल लगानीको १५ प्रतिशत सीमा: बीमकहरूले धितोपत्र विनिमय बजारमा सूचीकृत पब्लिक कम्पनी वा संस्थाको संस्थापक वा साधारण सेयरमा आफ्नो कुल लगानीको बढीमा १५ प्रतिशतसम्म लगानी गर्न पाउँछन् (यसअघि यो सीमा १० प्रतिशत मात्र थियो)।
​एकै कम्पनीमा सीमा: कुनै एक कम्पनीको चुक्ता पुँजीको बढीमा १५ प्रतिशत सम्म मात्र स्वामित्व हुने गरी लगानी गर्न पाइन्छ।
​नियमित निगरानी: बीमकहरूले दैनिक तोकिएको सीमा कायम गर्नुपर्छ र प्रत्येक त्रैमास सकिएको ७ दिनभित्र IRMIS प्रणालीमार्फत प्राधिकरणमा लगानी विवरण पेश गर्नुपर्छ।
​निष्कर्ष: एकै वर्षमा १४ अर्ब रुपैयाँभन्दा बढी नयाँ पूँजी सूचीकृत सेयरमा प्रवेश हुनुले नेपाली पूँजीबजारमा बीमा क्षेत्र निर्णायक र प्रमुख संस्थागत लगानीकर्ताका रूपमा स्थापित भइरहेको पुष्टि गर्छ।

​काठमाडौं — कृषि, उद्यमशीलता र रोजगारी सिर्जनामार्फत लक्षित वर्गलाई आर्थिक रूपमा सबल बनाउने उद्देश्यले सरकारले ल्याएको सहुलियतपूर्ण कर्जा कार्यक्रमको कार्यान्वयन सुस्त देखिएको छ। वाणिज्य बैंकहरूले ठूलो रकम कर्जा स्वीकृत गरे पनि वास्तविक लगानी भने स्वीकृत परिमाणभन्दा आधा मात्रै रहेको नेपाल राष्ट्र बैंकको तथ्यांकले देखाएको छ।
​राष्ट्र बैंकको विवरण अनुसार चालु आर्थिक वर्षको साउन मसान्तसम्म २० वटा वाणिज्य बैंकले ३७ हजार ८४४ ऋणीका लागि कुल ५७ अर्ब ११ करोड २२ लाख रुपैयाँ कर्जा स्वीकृत गरेका छन्। तर, सोही अवधिमा बक्यौता कर्जाका रूपमा भने २८ अर्ब ८८ करोड ३१ लाख रुपैयाँ मात्रै कायम रहेको छ।
​यस हिसाबले स्वीकृत कुल रकम र हालको बक्यौता कर्जाबीच २८ अर्ब २२ करोड ९१ लाख रुपैयाँको ठूलो अन्तर देखिएको छ, जुन कुल स्वीकृत रकमको करिब ५० प्रतिशत हो। सरकारले ब्याज अनुदान दिएर सहज वित्तीय पहुँच पुर्‍याउन खोजे पनि स्वीकृत रकम सोही अनुपातमा परिचालन हुन नसक्दा कार्यक्रमको प्रभावकारितामाथि प्रश्न उठेको छ।
​ऋणी संख्या र स्वीकृत रकममा कुन बैंक अगाडि?
​ऋणीको संख्याका आधारमा:
​राष्ट्रिय वाणिज्य बैंक सबैभन्दा अगाडि छ, जहाँबाट ५,११५ जनाले सहुलियतपूर्ण कर्जा लिएका छन्।
​कृषि विकास बैंक ५,०८० ऋणीसहित दोस्रो स्थानमा छ।
​यसैगरी लक्ष्मी सनराइज बैंक (४,३९७), नेपाल बैंक (४,२३१), र नेपाल इन्भेस्टमेन्ट मेगा बैंक (३,७७४) क्रमशः अगाडि छन्।
​नबिल बैंकमा ३,११६, ग्लोबल आईएमईमा २,१३३, एनएमबीमा १,४८३, सानिमामा १,२५५ र कुमारी बैंकमा १,१७८ जना ऋणी रहेका छन्।
​कर्जा स्वीकृत रकमका आधारमा:
​कृषि विकास बैंक पहिलो स्थानमा रहेको छ। यस बैंकले ७ अर्ब ९५ करोड १७ लाख रुपैयाँ कर्जा स्वीकृत गरेको छ।
​राष्ट्रिय वाणिज्य बैंकले ६ अर्ब ९२ करोड, लक्ष्मी सनराइज बैंकले ६ अर्ब २८ करोड ७१ लाख, नेपाल बैंकले ६ अर्ब १८ करोड १६ लाख र नबिल बैंकले ५ अर्ब १८ करोड ७४ लाख रुपैयाँ कर्जा स्वीकृत गरेका छन्।
​नेपाल इन्भेस्टमेन्ट मेगा बैंकले ३ अर्ब ९८ करोड, कुमारी बैंकले ३ अर्ब ६१ करोड, ग्लोबल आईएमईले ३ अर्ब १७ करोड र एनएमबी बैंकले ३ अर्ब ११ करोड रुपैयाँ स्वीकृत गरेका छन्।
​केही बैंकमा प्रवाह अत्यन्तै न्यून
​केही वाणिज्य बैंकहरूमा भने सहुलियतपूर्ण कर्जा लिनेको संख्या निकै निराशाजनक देखिएको छ:
​एनआईसी एसिया बैंक: ६ जना ऋणी (स्वीकृत: रु. ९ करोड ३ लाख | बक्यौता: रु. ७ करोड ४५ लाख)
​स्ट्यान्डर्ड चार्टर्ड बैंक: १७ जना ऋणी
​नेपाल एसबीआई बैंक: २७३ जना ऋणी
​सिटिजन्स बैंक: ४७० जना ऋणी
​बैंकहरूले कागजमा उल्लेख्य रकम स्वीकृत गरे पनि त्यो रकम वास्तविक रूपमा कत्तिको उपयोग भयो र लक्षित वर्गसम्म पुग्यो कि पुगेन भन्नेबारे विस्तृत विश्लेषण गर्नुपर्ने आवश्यकता देखिएको छ।

काठमाडौं । नेपालमा सञ्चालनमा रहेका १४ निर्जीवन बीमा कम्पनीले गत आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को चौथो त्रैमाससम्म विभिन्न क्षेत्रमा ६५ अर्ब ६१ करोड ८९ लाख रुपैयाँ लगानी गरेका छन्। नेपाल बीमा प्राधिकरणको तथ्यांकअनुसार बीमा कम्पनीहरूको सबैभन्दा ठूलो लगानी हिस्सा बैंक तथा वित्तीय संस्थाको मुद्दति निक्षेपमा रहेको छ।

निर्जीवन बीमा कम्पनीहरूले मुद्दति निक्षेपमा मात्रै ४४ अर्ब ३२ करोड ६२ लाख रुपैयाँ लगानी गरेका छन्। यो कुल लगानीको करिब ६७.५५ प्रतिशत हो।

मुद्दति निक्षेपमध्ये वाणिज्य बैंकमा ३८ अर्ब ८४ करोड ५६ लाख रुपैयाँ, विकास बैंकमा ४ अर्ब १४ करोड ७३ लाख रुपैयाँ र वित्त कम्पनीमा १ अर्ब ३३ करोड ३२ लाख रुपैयाँ लगानी गरिएको छ।

शेयर तथा ऋणपत्रमा पनि उल्लेख्य लगानी

बीमा कम्पनीहरूले सरकारी बचतपत्र तथा ऋणपत्रमा १ अर्ब १० करोड ७३ लाख रुपैयाँ लगानी गरेका छन्। त्यस्तै, सूचीकृत पब्लिक कम्पनीको शेयरमा ५ अर्ब २३ करोड ६३ लाख रुपैयाँ लगानी रहेको छ।

बैंक तथा वित्तीय संस्थाका अग्राधिकार शेयर, बन्ड, डिबेन्चर तथा ऋणपत्रमा ५ अर्ब ६९ करोड ३९ लाख रुपैयाँ लगानी गरिएको छ। सूचीकृत पब्लिक कम्पनीका बन्ड, डिबेन्चर तथा ऋणपत्रमा २ अर्ब १६ करोड ५८ लाख रुपैयाँ लगानी रहेको छ।

यसैगरी, नागरिक लगानी कोष तथा म्युचुअल फन्डमा १ अर्ब ८९ करोड ३३ लाख रुपैयाँ, इन्भेस्टमेन्ट कम्पनीको शेयरमा ३४ करोड ७३ लाख रुपैयाँ, अन्य संस्थापक शेयरमा १ अर्ब ३६ करोड ८० लाख रुपैयाँ र सूचीकृत नभएका पब्लिक कम्पनीको शेयरमा ८ करोड ३ लाख रुपैयाँ लगानी गरिएको छ।

कृषि उत्पादन तथा वितरण, शीतभण्डार, पर्यटन, जलविद्युत्, सौर्य ऊर्जालगायत नवीकरणीय ऊर्जा परियोजना, केबलकार, सडक, विद्युत् प्रसारण लाइन, शिक्षा तथा स्वास्थ्य क्षेत्रमा पनि बीमा कम्पनीहरूले लगानी गरेका छन्। यी क्षेत्रमा गरिएको लगानीको रकम उपलब्ध विवरणमा स्पष्ट छैन। अन्य क्षेत्रमा भने २ अर्ब ३ करोड ९७ लाख रुपैयाँ लगानी रहेको छ।

कुन निर्जीवन बीमा कम्पनीको कति लगानी?

उपलब्ध विवरणअनुसार निर्जीवन बीमा कम्पनीहरूको कुल लगानी यसप्रकार छ।

१. राष्ट्रिय बीमा कम्पनी — ८ अर्ब १५ करोड ८८ लाख रुपैयाँ

२. सिद्धार्थ प्रिमियर इन्स्योरेन्स — ७ अर्ब ५ करोड ६८ लाख रुपैयाँ

३. नेको इन्स्योरेन्स — ५ अर्ब ८२ करोड ७४ लाख रुपैयाँ

४. सगरमाथा लुम्बिनी इन्स्योरेन्स — ५ अर्ब ७६ करोड ८३ लाख रुपैयाँ

५. नेपाल इन्स्योरेन्स कम्पनी — ५ अर्ब ४० करोड ८५ लाख रुपैयाँ

६. हिमालयन एभरेष्ट इन्स्योरेन्स — ५ अर्ब २७ करोड रुपैयाँ

७. शिखर इन्स्योरेन्स — ४ अर्ब ९९ करोड ८३ लाख रुपैयाँ

८. आईजीआई प्रुडेन्सियल इन्स्योरेन्स — ४ अर्ब २८ करोड ५८ लाख रुपैयाँ

९. युनाइटेड अजोड इन्स्योरेन्स — ४ अर्ब ९ करोड ८० लाख रुपैयाँ

१०. ओरिएन्टल इन्स्योरेन्स — ३ अर्ब ८१ करोड ७९ लाख रुपैयाँ

११. सानिमा जीआईसी इन्स्योरेन्स — ३ अर्ब ७७ करोड १० लाख रुपैयाँ

१२. एनएलजी इन्स्योरेन्स — ३ अर्ब २ करोड ८६ लाख रुपैयाँ

१३. नेसनल इन्स्योरेन्स — ३ अर्ब ५ करोड ६० लाख रुपैयाँ

१४. प्रभु इन्स्योरेन्स — १ अर्ब ७ करोड २९ लाख रुपैयाँ

उपलब्ध विवरणअनुसार राष्ट्रिय बीमा कम्पनी सबैभन्दा बढी लगानी गर्ने कम्पनीका रूपमा देखिएको छ भने प्रभु इन्स्योरेन्सको लगानी सबैभन्दा कम उल्लेख गरिएको छ। यद्यपि, कम्पनीगत तथ्यांकमा केही रकमको क्रम र कुल योगबीच अन्तर देखिएकाले अन्तिम प्रकाशनअघि नेपाल बीमा प्राधिकरणको मूल तथ्यांकसँग रुजु गर्नु आवश्यक छ।